Ticaret Savaşlarının Yeni Dili

Dünya siyasetinde güç dengeleri artık yalnızca askeri hamlelerle değil; ticaret yolları, yatırım ağları ve ekonomik ortaklıklarla şekilleniyor. Bu yeni dönemin en dikkat çekici aktörlerinden biri ise hiç kuşkusuz Çin.

ABD uzun süredir küresel ticaret savaşlarını gümrük vergileriyle, yaptırım tehditleriyle ve ekonomik baskılarla yürütmeye çalışıyor. Özellikle son yıllarda yükselen korumacı politikalar, “ticareti keserim”, “vergiyi artırırım” yaklaşımı üzerinden ilerliyor. Ancak Çin aynı oyunu çok daha farklı bir yöntemle oynuyor: Sessiz, sabırlı ve uzun vadeli stratejilerle…

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından yaşanan gelişmeler de aslında dünyanın hangi yöne evrildiğini gösterdi. Washington yönetimi birkaç gün içinde İran’da iç karışıklık çıkararak rejimi zayıflatacağını ve bölgeyi yeniden dizayn edeceğini düşündü. Ancak hesaplar sahada tutmadı.

Deyim yerindeyse Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan oldular.

İran halkı, içeride yaşanan ekonomik sıkıntılara rağmen emperyal müdahalelere karşı ortak refleks gösterdi. Hürmüz Boğazı’nın kapanma ihtimali ise başta ABD olmak üzere küresel enerji piyasalarını köşeye sıkıştırdı.

Rusya ve Çin Sessizce İzledi

Bu süreçte dikkat çeken asıl detay ise Rusya ve Çin’in tavrı oldu. Moskova ve Pekin savaşın ilk günlerinde yüksek sesli açıklamalar yapmak yerine gelişmeleri uzaktan, dikkatli ve stratejik biçimde izlemeyi tercih etti.

Sessizce…

Çünkü büyük güçler bazen en etkili hamlelerini gürültüyle değil, zamanlamayla yapar.

Tam da bu dönemde gerçekleşen Trump’ın Çin ziyareti ve ardından Rusya Devlet Başkanı Putin’in Pekin temasları, küresel siyasette kontrolün kimde olduğunu gösteren önemli diplomatik mesajlar taşıyordu.

Çin ise bu diplomatik trafiğin hemen ardından yeni bir ekonomik hamleyle sahaya çıktı.


Afrika’dan Türkistan’a Uzanan Strateji

Pekin yönetimi, manşetlere sert açıklamalarla çıkmak yerine Afrika’dan Türkistan coğrafyasına kadar uzanan geniş bir hatta limanlar, otoyollar, demiryolları, enerji yatırımları, lojistik merkezleri ve ticaret anlaşmaları kuruyor. Çin’in asıl gücü burada ortaya çıkıyor. Çünkü kalıcı nüfuz, tehditlerle değil; ekonomik bağımlılık ve karşılıklı çıkar ilişkileriyle inşa ediliyor.

Ancak bu stratejinin yalnızca “kazan-kazan” modeli üzerinden ilerlediğini söylemek de mümkün değil. Çin devleti idaresindeki şirketler son yıllarda yatırım ve kalkınma projeleri üzerinden Afrika ülkelerindeki ekonomik etkisini ciddi şekilde artırmış durumda. Pekin yönetiminin son 5 yılda Afrika ülkelerine 150 milyar dolardan fazla borç verdiği ifade ediliyor. Bu durum bazı uzmanlar tarafından “borç diplomasisi” olarak tanımlanıyor.

Çünkü birçok Afrika ülkesi geri ödemede zorlandıkça limanlar, maden sahaları ve stratejik altyapılar Çin’in kontrol alanına giriyor.

ABD savaş politikaları ve yaptırım dili üzerinden dünyayı dizayn etmeye çalışırken, Çin altyapı yatırımlarıyla, ticaret koridorlarıyla ve ekonomik ortaklıklarla sessiz bir küresel ağ örüyor.

Bugün Afrika’da kurulan bir liman, Orta Asya’da inşa edilen bir demiryolu ya da Türkistan hattında açılan bir enerji koridoru; aslında geleceğin jeopolitik haritasını yeniden çiziyor.

53 Afrika Ülkesine Stratejik Hamle

Son olarak Çin’in 53 Afrika ülkesine yönelik başlattığı sıfır gümrük uygulaması bunun en somut örneklerinden biri oldu. İlk bakışta sıradan bir ticaret hamlesi gibi görünen bu karar, aslında küresel ekonomi satrancında son derece stratejik bir adım.

Deyim yerindeyse Çin, kurşun atmadan mevzi kazanıyor.

Afrika ülkelerine iki yıl boyunca Çin pazarına vergisiz erişim sağlanması; yalnızca tarım ürünlerinin ya da ham maddelerin daha kolay satılması anlamına gelmiyor. Bu aynı zamanda Çin’in, dünyanın yükselen nüfus ve kaynak merkezlerinden biri olan Afrika ile uzun vadeli bir ekonomik kader ortaklığı kurduğunu gösteriyor.

Ancak Çin’in Afrika’daki ekonomik genişlemesi sadece ticaretle sınırlı değil. Çin devletinin kontrolündeki Çin Demiryolu Grubu Limited Şirketi’nin Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yaklaşık 7 milyar dolarlık yatırım yaptığı açıklandı. Yapılan anlaşmalarda Çinli şirketlerin oldukça düşük imtiyaz bedelleriyle uzun vadeli işletme hakları elde etmesi, Afrika’daki kaynakların kontrolü konusunda yeni tartışmaları da beraberinde getiriyor.

ABD savaş çığırtkanlığı yaparken Çin’in attığı bu ekonomik adım, küresel güç mücadelesinde yeni dönemin nasıl şekillendiğini açıkça ortaya koyuyor.

Ekonomik Ticaretin Ötesinde Bir Diplomasi

Bugün Kenya’dan Çin’e gönderilen avokado ya da kahve yalnızca ticari bir ürün değil; aynı zamanda Pekin’in küresel etki alanını büyüten bir diplomasi aracıdır. Güney Afrika’nın madenleri, Gana’nın kakaosu, Doğu Afrika’nın tarım potansiyeli artık Batı merkezli ekonomik düzen dışında yeni bir alternatif buluyor.

Fakat bu alternatifin bedeli konusunda Afrika’da ciddi tartışmalar yaşanıyor. Örneğin Babül Mendep Boğazı’ndaki stratejik konumuyla öne çıkan Cibuti’nin dış borcunun büyük kısmının Çin’e ait olduğu belirtiliyor. Ülkedeki önemli liman ve demiryolu projeleri de Çin tarafından inşa edildi.

Kenya’nın Çin Eximbank’tan aldığı milyarlarca dolarlık krediler sonrası Mombasa Limanı üzerindeki tartışmalar, Zambiya’nın borç krizleri nedeniyle stratejik altyapılar üzerindeki kontrol kaygıları ve Güney Afrika’nın artan Çin borcu; Pekin’in kıta üzerindeki etkisinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.

Nijerya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi ülkelerde de Çin finansmanının giderek stratejik sektörlere yönelmesi, Afrika’da yeni bir bağımlılık düzeni oluştuğu yönündeki eleştirileri artırıyor.

Elbette Afrika’nın önünde hâlâ büyük sorunlar var. Yetersiz sanayi altyapısı, lojistik maliyetleri ve ham maddeye dayalı ekonomi modeli kıtanın en büyük handikapları olmaya devam ediyor. Ancak Çin burada sadece alıcı olarak değil; liman kuran, demiryolu yapan, finans sağlayan ve ticaret standardı oluşturan bir aktör olarak hareket ediyor.

Aslında Çin’in yaptığı şey yalnızca ürün almak değil; güven inşa etmek, ortaklık kurmak ve uzun vadeli nüfuz alanı oluşturmak.

Çin Yarının Düzenini İnşa Ediyor

Aslında Çin’in yaptığı şey tam olarak şu: Bugünün ticaretini değil, yarının düzenini satın almak.

ABD kısa vadeli ekonomik baskılarla ve askeri tehditlerle sonuç almaya çalışırken, Çin onlarca yıllık planlarla yeni ticaret koridorları oluşturuyor. Afrika ve Orta Asya hattında yapılan yatırımlar yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda jeopolitik bir dönüşümün altyapısını oluşturuyor.

Çünkü artık dünyada güç; sadece füzeler ve savaş uçaklarıyla değil, limanlarla, konteynerlerle, enerji hatlarıyla ve ticaret anlaşmalarıyla ölçülüyor.

Ve görünen o ki Çin, bu yeni düzenin dilini herkesten daha iyi okuyor.