Siyaset gündelik hayatımızın ne kadar içine sızıyor?

Bir köy hayal edin, bir vadinin yamacına kurulmuş olsun. Diğer yerleşimlerle arasındaki tek bağ, diyelim, iki uçurumun arasında sallanan eski bir köprüymüş. Köprüden geçmek yasak değilmiş; ancak güvenli de değilmiş. Söylendiğine göre tahtaları çürük, ipleri gevşek, çivileri paslıymış.

Köylüler her sabah, köprünün tamir edileceğine dair vaatlerin gerçekleşmesini umarak köprüye bakar; hiçbir değişiklik olmadığını görünce gündelik işlerine devam ederlermiş. Bir sabah, köyün kulesinde çalışan nöbetçiler uzak ufukta koyu renkli bir bulut gördüklerini ilan etmişler. “Fırtına yaklaşıyor,” demişler.

“Köprü kopabilir. Sular taşabilir. Yollar kapanabilir. Herkes dikkatli olsun.”

İlk gün kimse itiraz etmemiş. Tedbir almak gerektiği düşünülerek kapılar sıkı sıkı kapatılmış, hayvanlar içeri alınmış, çocuklar sokakta oyun oynamamış.

Ertesi gün kule yine “fırtına yaklaşıyor” diye anons yapmış.

Üçüncü gün de aynı anons yapılmış. Sonraki hafta da. Sonraki ay da.

Zamanla köyde, fırtına gelmeden bir fırtına düzeni kurulmuş. Her eve bir dürbün dağıtılmış. Her aileden en az bir kişinin günde üç kez ufka bakması istenmiş. Rüzgârın yönü, bulutun rengi, köprünün gıcırtısı, suyun sesi, köylülerin alışkanlıkları kaydedilmeye başlanmış.

Köylüler artık gökyüzüne, eskiden yaptıkları gibi mevsimi anlamak için değil, kendilerini koruyabilmek için bakıyorlarmış. Bu köyde insanlar ne düşünür? Bugün un fiyatı artar mı? Köprü koparsa saman pahalanır

mı? Bugün geçiş serbest mi, yoksa yeni bir emir çıkar mı? Yeni dükkân açmam kule için uygun mu?

Üçüncü çocuğum olursa onu yeterince besleyebilir miyim? Fırtına şimdi koparsa kimi alır?

Herkes, yaşayabilmek için kuleyi takip etmeliymiş. İnsanlar artık yalnızca yaşamıyor; yaşadıkları her anın riskini hesaplıyorlarmış. Böylece köprü, bir geçiş yolu olmaktan çıkmış; köylülerin terbiyesi hâline gelmiş.

Köprü sallandıkça insanlar daha yavaş yürümüş. İnsanlar yavaş yürüdükçe kule daha çok emir vermiş.

Her geçiş bir lütuf, her izin bir bağış, güvenlik ise bir borç gibi algılanmış.

Köyün bu hastalığına, Foucaultcu anlamda, hayatın tehlikenin nesnesine dönüşmesi denebilir. Fakat mesele yalnızca disiplin ve biyopolitika kavramlarıyla sınırlı değil. Köprü tamir edilmediği sürece tehlike ortadan kalkmaz; ama tam da bu yüzden kule, köy üzerindeki etkisini her gün yeniden kurar. Risk artık dışsal bir olay değil; köylülerin düşünme, bekleme ve karar verme biçimine yerleşmiş bir ihtimaldir.

Zamanı düzenler, kimin nasıl yaşayacağını belirler. Felaket henüz gerçekleşmeden, onun ihtimali hayatı biçimlendirmeye başlamıştır. Böylece kule, yalnızca gözetleyen bir yer olmaktan çıkar; köylülerin zamanı nasıl yaşayacağını da belirler. Gelecek, yaklaşan bir fırtına olarak örgütlenir; bugün ise ona hazırlanmanın emeğine dönüşür.

Kule, köprünün çürüklüğünü onarmak yerine onu yönetilebilir bir norm hâline getirdiğinde, köy artık felaketten kaçınan bir topluluk değil, felaket ihtimaliyle terbiye edilen bir nüfus olur.

Kule de tam burada güçlenir: İnsanlara güvenlik vermediği hâlde, güvenliğin tek adresi gibi görünerek.

Çürüme köprüde değil, köprünün böyle kalmasını akılcı bulan düşünme biçiminde olduğundan yurttaşlar da sürekli risk okumak, kriz hesaplamak ve hayatlarını siyasi dinamiklere göre ayarlamak zorunda kalır.

Bu bizim ortak yorgunluğumuz mu?

Kaynakça

Agamben, Giorgio. State of Exception. University of Chicago Press, 2005.

Althusser, Louis. “Ideology and Ideological State Apparatuses.” Lenin and Philosophy and Other Essays. Monthly Review Press, 1971.

Arendt, Hannah. The Human Condition. University of Chicago Press, 1958.

Beck, Ulrich. Risk Society: Towards a New Modernity. Sage, 1992.

Bourdieu, Pierre. Outline of a Theory of Practice. Cambridge University Press, 1977.

Deleuze, Gilles. “Postscript on the Societies of Control.” October, vol. 59, 1992.

Foucault, Michel. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Vintage Books, 1977.

Foucault, Michel. Security, Territory, Population: Lectures at the Collège de France, 1977–1978. Palgrave Macmillan, 2007.

Foucault, Michel. The Birth of Biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978–1979. Palgrave Macmillan, 2008.

Weber, Max. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. University of California Press, 1978.